Халқаро хабарлар
Байден 11 сентябрь ҳужумлари ҳақидаги махфий ҳужжатларни очиқламоқчи
![](https://gdb.rferl.org/fcd4f5f9-733e-409e-84ae-becaf10664a0_w250_r1_s.jpg)
АҚШ Президенти Жо Байден 2001 йил 11 сентябрь ҳужумлари ҳақидаги ҳужжатларни олти ой ичида махфийликдан чиқариш ҳақидаги фармонга имзо чекди.
Байден сайловолди кампанияси давомида 11 сентябрь ҳужумларига оид маълумотларни ошкор қилишга ваъда берганди.
Теракт қурбонларининг қариндошлари ҳам сўнгги 20 йил давомида шуни талаб қилиб келишаётганди.
Уларнинг иддаосича, ҳужумда Саудия Арабистони иштирок этган.
Ҳудкушларнинг аксарияти қиролликка бўйсунган, гўё Қўшма Штатлар Эр-Риёд билан муносабатларни бузмаслик учун бу далилларни йўқ қилиши мумкин, деб ҳисоблайдилар.
АҚШ ва Саудия Арабистони расмийлари бу айбловларни рад этишмоқда.
2001 йил 11 сентябрда жиҳодчилар тўртта йўловчи самолётини олиб қочишган.
Улардан иккитаси Ню Йоркдаги Жаҳон савдо марказининг эгизак минораларига урилган.
Учинчи самолёт Вашингтондаги Мудофаа вазирлиги биносига йўналтирилган ва Пентагоннинг ғарбий қанотига қулаган.
Тўртинчи самолёт экипажи ва йўловчилари босқинчиларни назоратга олишга ҳаракат қилишди, оқибатда лайнер Пенсилвания штатида қулаб тушди.
Ҳужумларда қарийб уч минг киши ҳалок бўлган. Теракт қурбонлар сони бўйича тарихдаги энг йирик ҳужум бўлди.
Ҳужумлар учун жавобгарликни дунёнинг кўплаб мамлакатларида тақиқланган "Ал-Қоида" террорчилик гуруҳи ўз зиммасига олди.
Гуруҳ асосчиси Усама бин Ладин Афғонистонда, Толибон террорчилик гуруҳи ҳомийлигида бўлган.
Ҳужумдан сўнг дарҳол Вашингтон Усама бин Ладин ва "Ал-Қоида" нинг бошқа раҳбарларини қўлга олиш ва уларни Америка адолатига топширишга қаратилган операция бошланганини эълон қилди.
Бу АҚШ қўшинларининг Афғонистонга киритилишининг сабабларидан бири бўлганди.
Кун янгиликлари
Украина делегацияси Саудия Арабистонига етиб борди
![Украина делегациясининг саудиялик расмийлар билан учрашувидан лавҳа, 2025 йил 16 феврали (Юлия Свириденко фотоси)](https://gdb.rferl.org/8e9297e1-a3b4-4267-a584-08dd4a814ce6_cx0_cy10_cw0_w250_r1_s.jpg)
Украина ҳукумати делегацияси хизмат сафари билан Саудия Арабистонига етиб борган. Бу ҳақда Украина иқтисодиёт вазири Юлия Свириденко маълум қилди.
Мулозимага кўра, Украина вакиллари маҳаллий тадбиркорлар билан учрашиб, уларга энергетика, қишлоқ хўжалиги ва инфратузилма соҳаларидаги лойиҳаларни кўрсатишган. Свириденко яқин кунларда президент Владимир Зеленскийнинг Саудия Арабистонга сафарини ҳозирлаш учун ўнлаб учрашувлар бўлиб ўтади.
“Минтақа мамлакатлари билан муҳим иқтисодий шартномаларни имзога ҳозирлаяпмиз”, деб ёзган Свириденко Фейсбук тармоғидаги ўз саҳифаси орқали.
Ғарб нашрлари Дональд Трамп ва Владимир Путиннинг бўлажак учрашуви муҳокамаси учун кейинги ҳафтада Саудия Арабистонига АҚШ ва Россия вакиллари етиб боришлари ҳақида хабар қилишмоқда. Тахминларга кўра, ҳозирлик музокараларига украиналик вакиллари ҳам қўшилишлари мумкин. Режага мувофиқ, Трамп билан Путин учрашуви февраль ойи охирида бўлиб ўтиши керак.
Украина президенти офиси раҳбари Андрей Ермак Украина томони Россия вакиллари мулоқот қилмагани, урушни тугатиш режаси тузилмагунича, бундай мулоқотлар режаланмаётганини билдирган.
Украина ҳукуматидаги манба Би-би-сига Саудия Арабистонида ўтказилиши режаланган музокараларга Киев делегацияси таклиф этилмагани ва у ёққа ўз вакиллари йўлламаслигини маълум қилган.
Ўз навбатида, Оқ уйнинг Яқин Шарқ бўйича махсус вакили Стив Уиткофф 16 февраль куни Россия билан Украина ўртасидаги уруш якунига бағишланган музокаралар учун миллий хавфсизлик бўйича президент маслаҳатчиси Майк Уолц билан биргаликда Саудия Арабистонига кетаётганини билдирган.
Уиткоффга кўра, Украина музокаралардан Россия томонидан четлатилган эмас. Оқ уй махсус вакили украиналик расмийлар АҚШ делегацияси билан Мюнхендаги хавфсизлик бўйича конференция чоғида учрашишганини ҳам эслатиб ўтган.
Бўлажак музокаралар Трамп ва Путин учрашуви олдидан Россия ва АҚШ расмийлар ўртасида сўнгги йилларда юқори даражадаги илк юзма-юз учрашув бўлиши кутилмоқда.
12 февраль куни АҚШ президенти Дональд Трамп Россия президенти Владимир Путин ва Украина президенти Владимир Зеленский билан телефон орқали мулоқот қилган, шундан сўнг у Россия-Украина урушини тугатиш тўғрисидаги музокаралар бошланиши бўйича келишувга эришилганини эълон қилган. Владимир Зеленский Украина бўйича ҳар қандай музокарани Киев иштирокисиз ўтказиш имконсизлигини аввал бир неча бор урғулаган эди.
Австрияда суриялик муҳожир одамларга пичоқ билан ҳужум қилди
![Австрия ИИВ раҳбари Герхард Карнер Филлахда ўтказилган матбуот анжуманида, 2025 йил 16 феврали](https://gdb.rferl.org/02370e83-70d6-4b85-a550-08dd4a814ce6_cx0_cy4_cw0_w250_r1_s.jpg)
Австрия жанубидаги Филлах шаҳрида ўтган шанба куни кўчада одамларга пичоқ билан ҳужум содир этилгани оқибатида 14 яшар ўсмир ҳалок бўлди. Reuters агентлигининг хабар қилишича, ҳужум чоғида 15 ёшдан 39 ёшгача бўлган яна беш киши яраланган, улардан уч нафари жонлантириш бўлимида ётибди, икки нафари эса енгил жароҳат олган.
Ҳужум қилган шахс ҳибсга олинган. Полиция унинг исмини ошкор қилаётгани йўқ, бироқ унинг Австриядан бошпана сўраган 23 ёшли суриялик эканини маълум қилган.
Австрия ички ишлар вазири Герхард Карнер ҳужумчи дунёнинг кўплаб мамлакатларида террор ташкилоти деб топилган “Ислом давлати” гуруҳи тарафдори бўлганини билдирган. Карнер маълумотига кўра, ИД уни интернет орқали ўзи тарафига оғдириб олган. Авваллари у ҳеч қачон полиция эътиборини ўзига тортган эмас, деган ИИВ раҳбари.
Полиция ҳодисани радикал исломчи томонидан содир этилган террор хуружи ўлароқ баҳоламоқда. Австрия ўнгчи партиялари вакиллари миграция тартиб-қоидаларини кучайтиришни талаб қилишган.
“Австриядаги эркин сурияликлар ҳамжамияти” ҳаракати ижтимоий тармоқларда терактни қатъий қоралаб, баёнот тарқатди ва ҳалок бўлган ўсмирнинг яқинларига таъзия изҳор қилди.
Associated Press агентлиги қайдича, Австрияда радикал исломчилар томонидан терактлар камдан-кам содир этилади. Улардан энг шов-шувлиси 2020 йилда содир бўлган, ўшанда “Ислом давлати”га қўшилмоқчи бўлган киши кўчада тўрт кишини ўлдирган ва қўлга олиш чоғида полиция томонидан отиб ўлдирилган эди.
Bloomberg: Оқ уй Пасхагача Украинада оташкесимга эришмоқчи
![Николаев шаҳридаги (Украина) ўққа тутилган уйлардан бири, 2025 йил 16 феврали](https://gdb.rferl.org/4f132567-73d5-4616-479b-08dd4a80b3ca_cx0_cy12_cw0_w250_r1_s.jpg)
Оқ уй европалик мулозимларни Украинада 2025 йил Пасхасигача (христианлар байрами) оташкесимга эришмоқчи экани ҳақида хабардор қилди. Бу ҳақда Bloomberg агентлиги ўз манбаларидан олинган маълумотга таянган ҳолда хабар қилди. Бу йил мазкур байрамни католиклар ҳам, православлар ҳам 20 апрель куни нишонлайди.
Ғарбдаги айрим мулозимлар, ҳатто жорий ҳафтада Саудия Арабистонида АҚШ ва Россия вакиллари ўртасида маслаҳатлашувлар бўлиб ўтиши режаланганига қарамай, бундай режанинг амалга ошиши эҳтимоли кам, деб ҳисоблашади. Бу учрашувлар президентлар Дональд Трамп ва Владимир Путиннинг муҳтамал музокараларга ҳозирлик кўришга қаратилган. Bloomberg манбаларидан бири сулҳ тузиш учун энг реал муддат 2025 йил охири бўлиши мумкинлигини қайд этган.
Бўлажак музокаралар манзарасида Европа мамлакатлари Украинага янги кенг кўламли ҳарбий ёрдам пакетини ишлаб чиқишмоқда. Bloomberg маълумотига кўра, режа тафсилотлари 2025 йил 23 февралигача очиқланади. Ўша кунгача Германияда навбатдан ташқари парламент сайлови бўлиб ўтади. Шу тариқа, сиёсатчилар овоз бериш олдидан баҳс-мунозараларга чап беришлари мумкин бўлади, демоқда агентлик суҳбатдошлари.
Январь ойи охирида Украинанинг “Страна.ua” нашри Дональд Трампнинг Россия-Украинани урушини тугатиш бўйича тахминий 100 кунлик режасини эълон қилганди. Тасдиқланмаган маълумотларга кўра, сулҳ келишуви 20 апрель куни эълон қилиниши, 9 майга бориб эса тинчлик конференцияси декларацияси тайёрланиши кутилмоқда.
Украина Миллий хавфсизлик ва мудофаа кенгаши вакиллари уруш тугаши ва музокаралар бошланишининг аниқ санаси ҳақида ОАВда пайдо бўлган маълумотлар ҳақиқатга мувофиқ келмаслигини билдиришган.
Россия: Навальнийни хотирлаш тадбирларида камида 26 киши ушланди
![Москванинг Борисов қабристонидаги Навальний қабри](https://gdb.rferl.org/8d351f0a-87c9-4537-ae0c-e19d2301b093_cx0_cy10_cw0_w250_r1_s.jpg)
Алексей Навальний хотирасига ўтказилган тадбирларда Россиянинг 12 та шаҳрида камида 26 киши қўлга олинган. Бу ҳақда “ОВД-Инфо” ҳуқуқбонлик лойиҳаси маълумот тарқатди.
Энг кўп одам Новосибирскда (10 киши) ушланган. Москва ва Уфада полициячилар уч кишини, Воронежда эса икки кишини қўлга олишган. Шунингдек, тадбир иштирокчилари ушлангани ҳақида Белгород, Екатеринбург, Нижний Новгород, Пермь, Санкт-Петербург, Ухта, Ульяновск ва Челябинскдан хабарлар келиб тушган.
Ҳуқуқ фаоллари қайдича, қўлга олинганларнинг кўпчилиги тез орада баённома тузилмасдан қўйиб юборилган.
Бундан ташқари, формали ва формасиз полиция ходимлари хотира тадбирлари иштирокчиларини видеога олишиб, қатор шаҳарларда гуллар қўйилган ёдгорликларни бузиб ташлашган.“ОВД-Инфо” маълумотига кўра, айрим ҳудудларда ҳайкалларга олиб борувчи йўллар ёпиб қўйилган.
Мюнхенда хавфсизлик бўйича 61-конференция иш бошламоқда
![АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс (ч) Мюнхенда Украина президенти Владимир Зеленский (ў) билан учрашиши кутилмоқда.](https://gdb.rferl.org/bf726308-14ae-45eb-4448-08dd4a80b3ca_cx0_cy10_cw0_w250_r1_s.jpg)
Украина президенти Владимир Зеленский ўз мамлакатидаги уруш якуни истиқболлари билан боғлиқ вазиятни Европа лидерлари билан 14 февраль куни Мюнхенда (Германия) очиладиган хавфсизлик бўйича конференцияда муҳокама қилмоқчи.
Аввалроқ 13 февраль куни Россия президенти Владимир Путиннинг матбуот котиби Дмитрий Песков Украина можарони ҳал қилиш бўйича музокараларда иштирок этиши, бироқ бу музокараларда Москванинг асосий “визави”си Вашингтон бўлиб қолишини билдирган эди
Конференциянинг илк кунида АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс Украина президенти Владимир Зеленский билан учрашади. Уларнинг иккиси ҳам жума куни анжуманда нутқ сўзлаши кутилмоқда.
Хавфсизлик бўйича Мюнхен конференцияси Германиянинг Мюнхен шаҳрида 1963 йил февралидан буён ўтказиб келинаётган йиллик халқаро анжуман бўлиб ҳисобланади. Унда дипломатлар, сиёсатчилар ва ҳарбийлар тинчликни сақлаш масалаларини муҳокама қилиб келишади. Мюнхен конференцияси халқаро хавфсизлик масалаларини муҳокама қилиш ва ҳал этиш учун дунёдаги энг йирик форум бўлиб ҳисобланади.
Молдова расмийлари “Рус уйи”ни ёпишга қарор қилишди
![Россиянинг Молдовадаги элчихонаси биноси (архив сурати)](https://gdb.rferl.org/5d92ec23-5708-40a4-81f4-d8293ff27ef5_w250_r1_s.jpg)
Молдовада мамлакат расмийлари қарорига кўра Россия илмий ва маданий маркази (“Рус уйи”) ёпиладиган бўлди. Бу ҳақда 13 февраль куни маълумот тарқатган Молдова Ташқи ишлар вазирлигига кўра, мазкур қарор Россиянинг ҳужумчи дронлари мамлакат ҳаво ҳудудини бузгани муносабати билан қабул қилинган.
Молдова ТИВ 1998 йили Россия билан тузилган маданий марказлар ташкил қилиш ва улар фаолияти тўғрисидаги ҳукуматлараро келишувни бир томонлама денонсация қилиш ҳақида қарор қабул қилган.
“Шартномани бекор қилиш жараёни якунланганидан кейин Россия маданий маркази мамлакатимизда ўз фаолиятини тўхтатади”, дейилган вазирлик сайтида ёйинланган хабарномада.
Аввалроқ Молдова президенти Майя Санду Россия дронларининг Одесса вилоятига (Украина) ҳужуми чоғида иккита дрон Молдова ҳудудига учиб киргани ва иддаога кўра, ўша ерда портлагани ҳақида маълум қилган. Дронлар портлашидан ҳеч ким зарар кўрган эмас.
Ҳодиса ортидан Россия элчиси Олег Озеров зудлик билан Молдова ТИВга чақирилган.
“Учрашув чоғида Молдова томони қабул қилиб бўлмас бу ҳуқуқбузарликлар юзасидан қатъий норозилик изҳор қилиб, бу каби нохуш ҳодисалар Молдова Республикаси миллий хавфсизлиги ва фуқаролари учун жиддий таҳдид туғдиришини урғулади. Россиялик дипломатга бу каби хатти-ҳаракатлар миллий суверенитетни бузиш экани ва Россия Федерация томонидан галдаги дўстона бўлмаган ҳаракат бўлиб ҳисобланиши маълум қилинган”, дея қайд этилган ТИВ хабарномасида.
Маълумотларга кўра, Россия элчисига портлаган дрон парчалари кўрсатилган. Москва Молдова томони қарори юзасидан ҳали муносабат билдирганича йўқ.
Аввалроқ Озодлик Бокуда “Рус уйи” ёпилиши ҳақида хабар қилган эди. Озарбайжон расмийлари Россотрудничество ваколатхонасига юридик эътирозлар борлигини билдиришган.
Боку билан Москва ўртасидаги муносабатлар 2024 йил декабрида Қозоғистоннинг Ақтау шаҳрида Azerbaijan Airlines авиаширкати учоғи ҳалокатга учрагани ортида ёмонлашиб кетган. Озарбайжон расмийлари мазкур учоқ Россия ҳаводан мудофаа тизими тарафидан атайлаб ўққа тутилганини иддао қилиб, ҳодиса учун масъулиятни Россия томонига юклашмоқда.
ЕИ ва Украина тинчлик музокараларида иштирок этишлари лозимлигини билдиришди
![](https://gdb.rferl.org/d7fd7e02-7222-4c5d-909d-99650c0e7186_w250_r1_s.jpg)
Украина, Франция, Буюк Британия, Испания, Италия, Польша, Германия ташқи ишлар вазирлари ҳамда Европа Иттифоқининг ташқи сиёсат бўйича мутасаддиси ( “Веймар+” гуруҳи) Париждаги учрашув якунларига кўра Россиянинг Украинага қарши уруши тўхтатилишига оид муҳтамал бўлажак музокараларда ҳам Украина, ҳам ЕИ вакиллари иштирок этиши лозимлигини ёқлаб чиқишди.
Вазирлар “Украина ва унинг Европадаги иттифоқчилари манфаатларини кафолатлаши” лозим бўлган “адолатли, кенг қамровли ва барқарор тинчлик”ка эришилиши тарафдори эканларини билдиришган. Ҳужжатда, шунингдек, Украинани дастаклашни давом эттириш ҳамда унга хавфсизлик кафолати берилишига тайёрлик билдирилган. Баёнотда тинчликка эришиш йўлларини америкалик иттифоқчилар билан муҳокама қилишга ҳозирлик ҳам қайд этилган.
Баёнот АҚШ президенти Дональд Трамп Россия президенти Владимир Путин билан, кейин эса Украина президенти Владимир Зеленский билан телефон орқали мулоқот қилгани маълум бўлганидан бир неча соат ўтиб ёйинланган. Трампнинг билдиришича, Путин билан сўзлашув чоғида томонлар “тегишли командаларимиз [Россиянинг Украина билан ҳарбий можаросини ҳал қилиш бўйича] зудлик билан музокаралар бошлашлари ҳақида” келишиб олган. АҚШ президенти иддаосича, у Украина бўйича музокара жараёнига етакчилик қилишни Давлат котиби Марко Рубио, Марказий разведка бошқармаси директори Жон Рэтклифф, миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчи Майкл Уолтц ва махсус элчи Стив Уиткоффга топширган.
Трампнинг баёнотида ЕИ мамлакатлари музокара иштирокчиси ўлароқ зикр этилган эмас. Музокара командаси иштирокчилари орасида АҚШнинг Украина ва Россия бўйича махсус вакили Кит Келлогг исми ҳам эслатилмаган. Бироқ, АҚШ Давлат департаменти сайтининг маълум қилишича, 13 февраль куни Келлогг Европа сафарига отланган. Келлоггнинг ўзи сафардан мақсад “президент Трампнинг Украинада куч орқали тинчликни таъминлаш ҳамда АҚШнинг миллий хавфсизлик манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадини олға суриш” бўлиб ҳисобланишини айтган.
Келлогг, хусусан, Мюнхенда ўтаётган хавфсизлик бўйича конференцияда иштирок этиши ҳамда Брюсселдаги НАТО ва ЕИ қароргоҳларига ташриф буюриши кутилмоқда. Маълум қилинишича, у “Россиянинг Украинага қарши урушини тўхтатиш ва Европада барқарорликни тиклаш учун Қўшма Штатлар билан ишлашга тайёр бўлган” Европадаги иттифоқчилар ва ҳамкорлар билан учрашишни режаламоқда.
14 февраль куни очиладиган Мюнхень конференциясида АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс ва Давлат котиби Марко Рубио ҳам иштирок этишади. Улар ҳам айни пайтда Европада юришибди.
13 февраль куни Брюсселда НАТОга аъзо мамлакатлар ташқи ишлар вазирлари мажлис ўтказишган. НАТО бош котиби Марк Рютте аввалроқ Трамп ва Путин суҳбати тинчлик музокаралари бошланганидан далолат бериши мумкинлигини билдирган. У ҳам Украина музокараларнинг тўла ҳуқуқли иштирокчиси бўлиши лозимлигини айтган. Германия ташқи ишлар вазири Анналена Бербок ҳам шу каби таклиф билан чиқиб, “Европада тинчлик хавф остида бўлгани учун” музокараларда Европа ҳам иштирок этиши лозимлигини қайд этган.
Трамп куни кеча журналистлар билан суҳбатда Путин билан ўтказилган суҳбати ҳақида гапира туриб, Украина ўзининг халқаро майдонда тан олинган ҳудудининг ҳаммасини ўз назорати остига ола билишининг эҳтимоли кам эканини билдирган. Айни пайтда у ҳозирда Россия ишғоли остида бўлган ҳудудларнинг бир қисми музокаралар натижасида Украина назорати остига қайтиши мумкинлигини айтган. Аввалроқ АҚШ мудофаа вазири Пит Хегсет ҳам Украинанинг 2014 йилгача бўлган чегараларини қайтариб олиш худди Украинанинг НАТОга кириши каби реалистик мақсад бўлиб ҳисобланмаслигини билдирган эди.
Трамп тинчлик музокараларида ЕИ мамлакатлари иштирок этиши мумкинлиги ҳақида бирор гап айтган эмас.
Песков: Россия билан Украина ўртасида ҳудуд алмашуви имконсиз
![Кремль матбуот котиби Дмитрий Песков](https://gdb.rferl.org/6daef78f-61aa-432e-b42d-85a0616aeb36_w250_r1_s.jpg)
Россия президентининг матбуот котиби Дмитрий Песков “Россия билан Украина ўртасида ҳудудлар алмашуви имконсиз” эканини айтди.
Мулозимга кўра, Россия ўз ҳудудини алмашиш мавзусини ҳеч қачон муҳокама қилмаган ва қилмайди ҳам.
“Ўз-ўзидан маълумки, Украина қўшинлари бу ҳудуддан ҳайдаб чиқарилади. Йўқ қилинмаганларнинг ҳаммаси ҳайдаб солинади”, дея билдирган Песков.
Куни кеча Украина президенти Владимир Зеленский музокаралар ўтказилган тақдирда, Москвага Курск вилоятидаги Украина Қуролли кучлари назорати остида бўлган ҳудудларни Украина ерларига алмаштиришни таклиф қилиши мумкинлигини билдирган эди.
Зеленский Киев Курск вилоятининг бир қисми ўрнига Россия томонидан ишғол этилган ерларнинг қайси қисмини сўрашини ҳозирча билмаслиги қайд этган.
Зеленский Россия билан музокараларга тайёр эканини, бироқ ўз мамлакати кучли позицияда туриб гаплашишини исташини ҳам айтган.
Суриянинг янги раҳбари аш-Шараа Путин билан гаплашди
![Аҳмад аш-Шараа](https://gdb.rferl.org/a6ee621f-b2ff-4a7a-aa21-e5b32046743c_w250_r1_s.jpg)
Сурия ўтиш даври ҳукумати раҳбари Аҳмад аш-Шараа ва Россия президенти Владимир Путин илк бор телефон орқали мулоқот қилишди.
Кремль вакилларининг маълум қилишларича, Путин Москва гуманитар ёрдам тақдим қилиш дохил Суриядаги ижтимоий-иқтисодий вазият яхшиланишига кўмаклашишга тайёрлигини тасдиқлаган. Томонлар савдо-иқтисодий, таълимий ва бошқа соҳалардаги ҳамкорлик масалаларини муҳокама қилишган.
Аш-Шараа Путин билан суҳбатда мамлакатлар ўртасида “мустаҳкама стратегик муносабат” мавжудлигига эътибор қаратди, дейилган Сурия раҳбари девонхонасининг музокара ортидан тарқатилган баёнотида.
“Аш-Шараа, агар Сурия халқи манфаатларига мос тушадиган бўлса, <...> Сурия ҳамкорлик учун очиқлигини таъкидлади”, дея билдирган Сурия томони.
Муҳаммад ал-Жўлоний лақаби билан ҳам танилган Аҳмад аш-Шараа АҚШ, Европа Иттифоқи давлатлари ва Россия дохил кўплаб мамлакатларда тақиқланган “Ҳайъат Таҳрир аш-Шом” радикал гуруҳининг лидеридир. Аввал аш-Шараа собиқ президент Башар Асад режими ва уни дастаклаган Россия қўшинларига қарши жанговар ҳаракатларда иштирок этган.
Ўтган йилнинг декабрь ойи бошларида “Ҳайъат Таҳрир аш-Шом” бошчилигидаги аксилҳукумат гуруҳлари Асад назорати остидаги қўшинлар мавқеларига ҳужум бошлашган ва пойтахт Дамашқни ўз назоратлари остига олишган. Асад Россияга қочган.
Москва Тартус ва Хмеймимдаги ўз ҳарбий базаларни сақлаб қолишга интилиб, Дамашқдаги янги расмийлар билан музокаралар олиб бормоқда. Айни пайтда Озодликнинг суриштирувчи журналистлари Россия Суриядан ўз ҳарбий мулкларининг каттагина қисмини олиб чиқиб кетиб бўлганини тахмин қилишмоқда.
Январь ойи охирида Сурияда ҳокимият алмашганидан кейин илк бор у ерда Россия ТИВ делегацияси бўлиб қайтган. Reuters агентлиги Сурия ҳукмрон доираларидаги манбадан олинган маълумотга таянган ҳолда Суриянинг феълан раҳбари бўлган Аҳмад аш-Шараа музокараларда Москвадан Башар Асадни экстрадиция қилишни сўраганини маълум қилган. Бу талаб ҳақида расман ҳеч қанақа баёнот берилган эмас.
Трамп Путин ва Зеленский билан телефон орқали мулоқот қилди
![Дональд Трамп](https://gdb.rferl.org/b265aaf9-1e28-48cb-ad30-496238468842_cx0_cy4_cw0_w250_r1_s.jpg)
АҚШ президенти Дональд Трамп 12 февраль куни эрталаб Россия президенти Владимир Путин билан телефон орқали мулоқот қилган. Бу ҳақда Трамп TrueSocial ижтимоий тармоғидаги саҳифаси орқали маълум қилди.
“Биз Украина, Яқин Шарқ, энергетика, сунъий интеллект, доллар кучи ва бошқа мавзуларни муҳокама қилдик. Биз иккимиз миллатларимизнинг буюк тарихи ҳақида фикр юритдик”, деб ёзган Трамп.
АҚШ лидерига кўра, томонлар ўзаро ташрифлар тўғрисида келишиб олишган.
“Шунингдек, биз тегишли командаларимиз [Россиянинг Украина билан ҳарбий можаросини ҳал қилиш бўйича] зудлик билан музокаралар бошлашлари ҳақида келишиб олдик, биз бу ишни бўлиб ўтган суҳбатдан Украина президенти [Владимир] Зеленскийни хабардор қилиш учун унга қўнғироқ қилишдан бошлаймиз ва мен буни ҳозироқ амалга ошираман”, деган Трамп.
АҚШ президенти иддаосича, у Украина бўйича музокара жараёнига етакчилик қилишни Давлат котиби Марко Рубио, Марказий разведка бошқармаси директори Жон Рэтклифф, миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчи Майкл Уолтц ва махсус элчи Стив Уиткоффга топширган.
Кремль матбуот котиби Дмитрий Песков президентлар суҳбати қарийб бир ярим соат давом этганини билдирган. Путин Трампнинг Москва ва Вашингтон бирга ишлаши лозимлигига оид тезисини дастаклади, дея урғулаган Песков.
Кремль вакилига кўра, Путин Трампнинг ҳарбий можаро узоқ муддат ичида ҳал бўлишига музокаралар йўли билан эришиш мумкинлигига оид фикрига қўшилган.
Шундан сўнг Трамп Украина президенти Владимир Зеленскийга қўнғироқ қилган. Мазкур суҳбат бир соатча давом этган.
“Ҳозиргина Украина президенти Владимир Зеленский билан гаплашдим. Суҳбат жуда яхши кечди. У ҳам президент Путин каби ТИНЧЛИКка эришишни истайди. Биз уруш билан боғлиқ кўплаб мавзуларни муҳокама қилдик, бироқ асосий гап жума куни Мюнхенда ташкил этиладиган ҳамда делегациямизга вице-президент Жеймс Дэвид Вэнс ва Давлат котиби Марко Рубио етакчилик қиладиган учрашув ҳақида бўлди. Мен бу учрашув натижаси ижобий бўлади, деб умид қиламан. Оммавий ва ҳеч кимга керак бўлмаган ЎЛИМ ва ВАЙРОНАЛИК келтирган бу бемаъни урушни тўхтатиш вақти келди. Худо Россия ва Украина халқини ёрлақасин!” деб ёзган АҚШ президенти.
Зеленский Трамп билан бўлиб ўтган суҳбат ҳақида ижтимоий тармоқда қуйидагиларни ёзди: “Узоқ суҳбат. Тинчликка эришиш имкониятлари ҳақида. Командалар даражасида биргаликда ишлашга ҳозирлигимиз ҳақида. Скот Бессент бизнинг суҳбатимиз ҳамда хавфсизлик, иқтисодий ва ресурс ҳамкорлиги бўйича янги келишувимизни тузишга тайёргарлик масаласини муҳокама қилдик”.
“Президент Трамп менга Путин билан суҳбати тафсилотларини гапириб берди. Украина тинчликни ҳаммадан кўра кўпроқ истайди. Россия тажовузини тўхтатиш ҳамда ишончли, узоқ муддатли тинчликни кафолатлаш учун Америка билан биргаликда қўйиладиган қадамларимизни белгилаяпмиз”, дея билдирган Зеленский.
Ирина Винер гимнастика бўйича Россия терма жамоаси мураббийи лавозимини тарк этди
![Ирина Винер собиқ турмуш ўртоғи Алишер Усмонов билан (архив сурати)](https://gdb.rferl.org/593D181D-BF8D-448A-9ACC-E9AD33F5F1D0_cx28_cy8_cw72_w250_r1_s.jpg)
Бадиий гимнастика бўйича Россия терма жамоасининг бош мураббийи Ирина Винер эгаллаб турган лавозимини тарк этди, дея хабар қилди ТАСС агентлиги.
“Бадиий гимнастика – бу менинг ҳаётим ва мен спортнинг бу гўзал тури ривожи ўз ҳиссамни қўша олганимдан бахтиёрман”, дея иқтибос келтирган агентлик Ирина Винер сўзларидан. У “орттирилган тажрибаларни спорт юлдузларининг келажак авлодини тайёрлайдиган мураббийларга” топширмоқчи эканини қайд этган.
Бир неча ҳафта аввал Би-би-сининг рус хизмати Россия президенти Владимир Путиннинг йўлдоши экани айтиладиган олимпия чемпиони Алина Кабаева Винерни Россия бадиий гимнастикасида етакчилик ўрнидан сиқиб чиқараётгани ҳақида ҳикоя қилган эди.
Терма жамоа бош мураббийи лавозими асли ўзбекистонлик тадбиркор Алишер Усмоновнинг собиқ хотини Ирина Винер эгаллаб келаётган ягона расмий лавозим эди. Нашр билан суҳбатлашган спорт журналисти Винер билан содир бўлаётган воқеаларни “барча жабҳалар бўйлаб мағлубият” деб атаган, чунки Россия термалари халқаро мусобақалардан четлатилгани туфайли бош мураббийнинг қиладиган иши “деярли қолмаган” эди.
Винер Бутунроссия бадиий гимнастика федерациясига 2008 йилдан 2024 йилгача, яъни федерация тарқатилгунича президентлик қилган. У мураббий сифатида Олимпиадаларда, Жаҳон ва Европа чемпионатларида совринли ўринларни олган ўнлаб гимнастикачиларни тайёрлаган, улар орасида Евгения Канаева, Юлия Барсукова ва юқорида исми зикр этилган Алина Кабаевалар бор.
Шунингдек, Винер президентлик сайловларида уч марта Владимир Путиннинг ишончли шахси бўлган ва ҳалигача “Единая Россия” партиясининг олий кенгашига киради.
Бишкекда жинсий зўравонликда гумонланган милиция ходими ушланди
![](https://gdb.rferl.org/05e00000-0a00-0242-ef10-08d9952c5be5_w250_r1_s.jpg)
Бишкек Ички ишлар бош бошқармаси Қирғизистон пойтахтида жинсий зўравонликда гумонланган милиция ходими қўлга олингани ҳақида маълумот тарқатди.
Маълумотларга кўра, 6 февраль куни ҳуқуқ-тартибот идораларига ариза билан мурожаат қилган 24 ёшли аёл бир кун аввал Бишкекдаги меҳмонхонада уни номаълум эркак куч ва таҳдидлар билан зўрлагани ҳақида билдирган.
Қайд этилишича, ИИВ Ички тергов бошқармаси ва Октябрь туман ИИБ ходимлари томонидан ўтказилган тезкор тадбирлар натижасида гумонланувчи ўлароқ милиция лейтенанти К.У. қўлга олинган. Ҳодиса юзасидан Қирғизистон Жиноят кодексининг 154-моддаси (“Зўрлаш”) бўйича жиноят иши очилган.
Аввалроқ 2022 йилда милиция ходимлари аралашувида 13 яшар қизчанинг зўрланиши билан боғлиқ шов-шувли ҳодиса рўй берганди. Ўша йилнинг август ойида Бишкекнинг Свердлов тумани суди уларга нисбатан ҳукм чиқарган. Жинсий зўравонликда гумонланган милициянинг икки ходими 15 йилга озодликдан маҳрум қилинган, бу ишга алоқадорлиги тахмин қилинган яна бир киши 10 йилга қамалган.
Бундан ташқари, судланувчиларнинг ҳар бирига маънавий зарарни қоплаш учун жабрланувчи тарафга 100 минг сўмдан товон пули тўлаш юклатилган.
Трамп давлат идораларидан штатларни қисқартиришни талаб қилмоқда
![Дональд Трамп томонидан имзоланган фармонлардан бири (архив сурати)](https://gdb.rferl.org/19088430-f82c-4231-9671-052ef94c6cc3_w250_r1_s.jpg)
АҚШ президенти Дональд Трамп 11 февраль куни федерал хизматларга штатларни сезиларли даражада қисқартириш режаларини тайёрлашни топширувчи фармонни имзолади.
Президентнинг янги фармонида давлатнинг барча вазирлик ва бошқармаларида ходимлар сонини “кенг кўламда қисқартириш” зарурлиги ҳақида айтилган − бундан ҳуқуқ-тартибот фаолияти учун жавобгар муассасалар ва иммиграция хизматлари мустасно, холос.
Дональд Трамп томонидан тузилган ва миллиадер Илон Маск етакчилик қилаётган Давлат бошқаруви самарадорлиги департаменти (DOGE) режасига мувофиқ, сезиларли даражада маблағларни тежашга эришиш учун давлат хизматчилари сонини 5 фоиздан 10 фоизгача қисқартириш зарур.
Саккиз ой давомида маош ва бошқа имтиёзларни сақлаб қолган ҳолда ўз ихтиёри билан ишдан бўшаш тўғрисида Оқ уй томонидан январь ойида эълон қилинган таклифга давлат хизматчиларининг 2 фоизга яқинигина жавоб берган.
Дональд Трамп давлат тузилмаларидаги ходимлар сонини белгилаш бўйича DOGE’га катта ҳуқуқлар берган. Раҳбарлик лавозимларига ҳар қандай тайинлов DOGE вакили маъқуллови билан амалга оширилиши лозим. Илон Маск ходимларига муассасаларнинг раҳбар лавозимларни ташкил қилиш ёки сақлаб қолиш бўйича илтимосларини рад этиш ҳуқуқи берилган.
“Одамлар давлат бошқарувидаги йирик ислоҳотлар учун овоз беришди ва бу улар оладиган нарсадир. Бу демократия деганидир”, дея билдирган Илон Маск Оқ уйда президент Трамп билан бирга ўтказилган брифинг чоғида.
Президент Трампнинг давлат хизматчилари сонини қисқартириш уринишлари судларга кўплаб даъво аризалари берилишига сабаб бўлди. Даъвогарлар президентнинг кўплаб фармонлари қонуний эканига қарши чиқишмоқда. Судлар бу фармонлардан айримларининг амалини тўхтатиб қўйган, улар орасида Дональд Трампнинг АҚШ халқаро тараққиёт агентлигини (USAID) ёпиш тўғрисидаги фармони ҳам бор.
Зеленский: Курск вилояти украин ерларига алмаштирилиши мумкин
![Владимир Зеленский](https://gdb.rferl.org/d36d12de-5df1-4a7f-d916-08dd3bb47256_cx0_cy3_cw0_w250_r1_s.jpg)
Украина президенти Владимир Зеленский, Россия билан музокаралар олиб борилган тақдирда, Москвага Курск вилоятидаги Украина Қуролли кучлари томонидан назорат қилинаётган ҳудудларни Россия армияси назорати остида бўлган украин ерларига алмаштиришни таклиф қилиши мумкин. Бу ҳақда Зеленский Британиянинг The Guardian нашрига берган интервьюсида билдирди.
“Биз бир ҳудудни бошқасига алмаштирамиз”, деган Зеленский Киев Курск вилоятининг бир қисми ўрнига Россия томонидан ишғол этилган ерларнинг қайси қисмини сўрашини ҳозирча билмаслиги айтди.
“Билмайман, кўрамиз. Ҳудудларимизнинг ҳаммаси биз учун муҳим, бу ерда устуворлик бериладиган жойнинг ўзи йўқ”, дея урғулаган Украина президенти.
Зеленский Россия билан музокараларга тайёр эканини, бироқ ўз мамлакати кучли позицияда туриб гаплашишини исташини қайд этган.
Президент АҚШ ширкатларига Украинани қайта тиклаш учун шартномалар ва инвестицион имтиёзлар таклиф қилишга тайёрлигини қўшимча қилган.
Зеленскийга кўра, урушни тўхтатиш учун Киев фақат Европадангина эмас, Қўшма Штатлардан ҳам хавфсизлик кафолатини олиши лозим. Аввалроқ АҚШ президентининг миллий хавфсизлик масалалари бўйича маслаҳатчиси Майкл Уолтц NBC телеканалига берган интервьюсида Вашингтон уруш тугашидан манфаатдор эканини, бироқ Киев учун хавфсизлик кафолати Европа зиммасига юкланажагини билдирган эди.
Ўз навбатида, АҚШ президенти Дональд Трамп Оқ уй нодир металлар эвазига Украинага ҳарбий ёрдамни давом эттиришга тайёр эканини айтган.
Bloomberg агентлиги АҚШ молия вазири Скотт Бессент Вашингтон Украинанинг фойдали қазилмаларидан фойдалана олишини муҳокама қилиш учун шу ҳафта Украина боришини хабар қилган. Бу Трамп маъмурияти вакилининг Киевга илк ташрифи бўлади.
Февраль ойи бошида Зеленский Украина металл қазиб олиш бўйича ҳамкорликка тайёрлигини маълум қилган.
2024 йил августида украиналик ҳарбийлар Курск вилоятининг бир қисмини эгаллаб олишган. Ярим йиллик жанговар ҳаракатлардан кейин Россия армияси вилоят ҳудудларининг бир қисмини ўз назорати остига қайтаришга муваффақ бўлган, бироқ Сужа туман маркази дохил қатор аҳоли пунктлари ҳалигача Украина Қуролли кучлари назорати остида.
Аннексия қилинган Қримдан ташқари Донбасснинг катта қисми, шунингдек, Херсон ва Запорожье вилоятларининг бир қисми Россия назорати остида бўлиб турибди. Аввалроқ Кремль Украина билан музокаралар олиб бориш учун юзага келган воқеликни ҳисобга олиш зарурлигини билдирган. Айни пайтда Дональд Трамп, тафсилотларга тўхталмаган ҳолда, Россия президенти Владимир Путин билан телефон орқали мулоқот қилганини, у жанг майдонларида бундан буён одамлар ўлишини истамаётганини билдирган.
Трамп урушни тўхтатишда воситачи бўлишни хоҳлаётганини иддао қилган, бироқ ўз режасига оид тафсилотларни келтирмаган. 10 февраль куни Fox News телеканалининг икки томонни музокара столига ўтқизиш истиқболларига оид саволига жавоб бераркан, Трамп бунинг имкони борлигини ҳамда сўнгги ҳафтада бу борада “катта силжиш”га эришилганини айтган. Кремль ҳам Украина бўйича АҚШ билан сўзлашувлар сони ортганини билдирган.
Гаровдагилар қайтарилмаган тақдирда, Исроил Ғазода жанглар қайта бошланиши мумкинлигини билдирди
![Исроил бош вазири Бинямин Нетаняху](https://gdb.rferl.org/5b5ab33c-aff4-4687-9e48-2cb8bf8d599e_cx0_cy3_cw0_w250_r1_s.jpg)
Агар АҚШ ва Европа Иттифоқида террор ташкилоти деб топилган ҲАМАС гуруҳи шанба, 15 февраль куни тушгача гаровга олинган исроилликларни озод қилмаса, Ғазо секторидаги жанговар ҳаракатларни қайта бошлашга тайёр. Бу ҳақда Исроил бош вазири Бинямин Нетаняху ҳарбий ҳукумат мажлиси якунларига кўра билдирди.
Исроил нашрлари қайдича, Исроил ва фаластинликлар ўртасидаги сулҳнинг илк босқичи доирасида шанба куни тирик қолган гаровдагилардан тўққиз нафари озод қилиниши лозим этилиши кутилмоқда.
Ynet нашри ҳарбий ҳукумат ўз қарори билан АҚШ президентининг ультиматумини дастаклаганига эътибор қаратган. Аввалроқ Дональд Трамп, агар 15 февраль куни тушгача гаровдагилар қайтарилмаса, Ғазода оташкесим тартибини бекор қилишни маслаҳат беришини билдирган эди.
Исроил билан ҲАМАС ўртасидаги оташкесим тартиби январь ойи ўртасидан буён давом этмоқда. Илк 42 кун давомида ҲАМАС гаровга олинган 33 нафар исроилликни озод қилиш мажбуриятини ўз зиммасига олган, улардан саккиз нафари ўлгани тахмин қилинмоқда. Бунга жавобан эса Исроил қарийб икки минг нафар фаластинлик маҳкумни озод қилиши ва ўз қўшинларини Ғазо секторидан олиб чиқа бошлаши лозим.
Тўққизинчи февраль куни келишув доирасида Исроил секторнинг марказий қисмини иккига бўлувчи Нецарим йўлагидан ўз қўшинларини олиб чиқиб кетган.